سيد مرتضى در علم عربيت از تمام عرب دانشمندتر بود ، سوگندش بجا و درست است . آورده‌اند كه يكى از اساتيد ادب مصر مىگفت : به خدا سوگند ، من از كتاب غرر و درر او نكته‌هايى آموخته‌ام كه در كتاب سيبويه و ساير نحويان وجود ندارد . نصير الدين طوسى در ضمن بحث ، نام شريف مرتضى را مىبرد ، بر او درود مىفرستاد ، بعد رو به دانشمندان و استادان مجلس مىكرد و مىگفت : چگونه مىتوان بر سيد مرتضى صلوات نفرستاد ؟ ابن مهنّا گويد : او در فقه ، كلام ، حديث ، لغت و ادب ، مقام علمى بسيار ارجمندى داشت ؛ در فقه اماميه و علم كلام ، پيشرو و پيشگام بود و از تفكّر شيعى سخت دفاع و حمايت مىكرد . « 1 » از باخرزى بشنويم كه گفت : سيد مرتضى و برادرش دو ميوه‌اند بر شاخسار سيادت و دو قمرند در آسمان رياست ؛ اگر ادب سيد رضى با دانش سيد مرتضى مقرون آيد ، چونان جوهرى است بر تيغهء شمشير آبدار . « 2 » در لسان الميزان نيز از ابن طى نقل شده كه گفت : سيد مرتضى اولين دانشمندى است كه خانه‌اش را خانهء علم و دانش قرار داد و براى بحث و مناظره آماده كرد . گويند : هنوز بيست ساله نشده بود كه به سرورى رسيد ، رياست دنيا را با علم و عمل توأم داشت ، بر تلاوت قرآن و نماز شب و تدريس مواظبت كامل مىنمود و با آن بيان رسا و فصاحت زبان ، هيچ مقامى را بر مقام علم ترجيح نمىنهاد . « 3 » از شيخ ابو اسحاق شيرازى حكايت كرده‌اند كه گفت : شريف مرتضى با قلبى مطمئن و استوار ، زبان به بيان حقايق مىگشود و سخنى نافذ و محكم مىگفت كه چون ناوك دلدوز بر سينهء هدف مىنشست ، و گرنه از كناره‌هاى هدف درنمىگذشت . سيد شيرازى در الدرجات الرفيعة گويد : شريف مرتضى از حيث فضل ، دانش ، كلام ، حديث ، شعر ، خطابه ، عظمت و كرامت يگانهء دوران بود . ابن عماد هم مىنويسد : نقيب آل ابو طالب ، سيد مرتضى رهبر شيعيان و سرورشان در

--> ( 1 ) . عمدة الطالب 181 . ( 2 ) . دمية القصر 75 . ( 3 ) . لسان الميزان : 4 / 223 .